I. Rễ sầu riêng khác với cây trồng khác như thế nào ?
Ở đa số cây trồng (cam, bưởi, lúa, bắp, rau…), rễ non có rất nhiều lông hút để hấp thu nước và dinh dưỡng. Nhưng Rễ sầu riêng gần như không có lông hút hoặc lông hút rất ít và tồn tại rất ngắn. Vì vậy, sầu riêng phụ thuộc nhiều vào nấm rễ cộng sinh (mycorrhiza) để hút nước và dinh dưỡng, nhất là lân (P), kẽm (Zn), đồng (Cu).
Vì sao sầu riêng cần nấm rễ?
- Sự hiện diện của nấm rễ: Các nghiên cứu đã xác nhận sự hiện diện của nấm rễ nội cộng sinh (Arbuscular mycorrhizal fungi - AMF) trong vùng rễ sầu riêng. Cụ thể, chi nấm Glomus được xác định là chi nấm rễ chiếm ưu thế trong đất vùng rễ của cây sầu riêng.
- Vai trò: Do thiếu lông hút, cây sầu riêng rất nhạy cảm với tình trạng thiếu nước và hạn hán. Sự cộng sinh với nấm rễ giúp cải thiện khả năng hấp thụ tài nguyên từ đất của cây, tăng diện tích hấp thu gấp nhiều lần, giảm stress khi đất nghèo dinh dưỡng.
- Đặc điểm phân bố rễ: Rễ sầu riêng chủ yếu phân bố nông, với khoảng 72-87% mật độ chiều dài rễ tập trung ở tầng đất mặt 45 cm đầu tiên. Việc rễ phân bố nông và thiếu lông hút khiến sự hiện diện của nấm rễ trở nên cực kỳ quan trọng cho sự phát triển của cây.
Tóm lại, mặc dù bản thân rễ sầu riêng không phải là "rễ nấm" theo nghĩa cấu tạo sinh học gốc, nhưng chúng phụ thuộc vào hệ cộng sinh nấm rễ để bù đắp cho việc thiếu hụt lông hút trong quá trình hấp thụ nước và dinh dưỡng. Do đó, trong thực tế người ta thường thấy rễ sầu riêng khỏe có màu trắng ngà và có nhiều sợi nấm bám quanh rễ.
II. Làm sao để rễ và nấm rễ sầu riêng phát triển khỏe mạnh ?
Để nấm rễ cộng sinh (mycorrhiza) phát triển mạnh mẽ và hỗ trợ tốt nhất cho cây sầu riêng (vốn là loại cây không có lông hút), bạn cần chú trọng các biện pháp canh tác mô phỏng theo môi trường rừng mưa tự nhiên của chúng.
Dưới đây là các phương pháp cụ thể dựa trên nguồn tài liệu:
1. Hạn chế sử dụng thuốc hóa học, đặc biệt là thuốc trừ nấm và một số thuốc xử lý đất:
Nấm rễ là sinh vật sống trong đất và xâm nhập vào tế bào vỏ rễ để hình thành mối quan hệ cộng sinh. Khi sử dụng thuốc hóa học:
- Thuốc trừ nấm có thể ức chế sự nảy mầm của bào tử nấm rễ.
- Làm giảm sự phát triển của sợi nấm (hyphae) trong đất.
- Giảm khả năng nấm xâm nhiễm vào rễ mới.
- Làm giảm đa dạng hệ vi sinh vật có lợi trong vùng rễ (rhizosphere).
Kết quả là mạng lưới sợi nấm trong đất bị thu hẹp, khiến cây mất đi một "hệ thống rễ mở rộng" tự nhiên.
2. Che phủ đất (Mulching)
Đây là yếu tố quan trọng nhất để bảo vệ và thúc đẩy nấm rễ phát triển:
- Tái tạo thảm mục: Trong tự nhiên, nấm rễ ngoại cộng sinh (ectomycorrhiza) phát triển mạnh ở lớp thảm mục hữu cơ dày trong tầng đất mặt 50 cm đầu tiên.
- Tránh đất trống: Việc canh tác trên đất trống, không che phủ sẽ làm rễ sầu riêng tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, tiêu diệt nấm cộng sinh và làm suy kiệt hoạt động sinh học của tầng đất mặt.
- Vật liệu che phủ: Sử dụng rơm rạ kết hợp với phân chuồng phủ dưới tán cây sẽ khuyến khích nấm rễ phát triển, giữ ẩm và cải thiện hệ vi sinh vật đất.
3. Sử dụng cây ký chủ (Host Plants)
Nghiên cứu cho thấy việc trồng xen hoặc sử dụng các cây ký chủ phù hợp giúp nhân giống và làm tăng mật độ bào tử nấm rễ nội cộng sinh (AMF), đặc biệt là chi Glomus trong vùng rễ sầu riêng.
- Cây cao lương (Sorghum) và Ngô (Maize): Đây là hai loại cây ký chủ rất hiệu quả để phát triển nấm Glomus. Đặc biệt, cây cao lương có thể giúp tăng số lượng bào tử nấm rễ lên gấp 66 lần.
- Tỷ lệ nhiễm nấm: Khi có các cây ký chủ này, tỷ lệ rễ được nấm xâm nhiễm có thể đạt từ 87% đến 93%.
4. Quản lý phân bón và độ ẩm
- Ưu tiên phân hữu cơ: Phân hữu cơ hoai mục được khuyến khích sử dụng thay cho phân vô cơ liều lượng cao. Việc dư thừa nitơ vô cơ có thể gây hại cho sức khỏe của đất và hệ vi sinh vật.
- Duy trì độ ẩm ổn định: Vì rễ sầu riêng và nấm cộng sinh tập trung chủ yếu ở tầng đất nông (0-45 cm), việc sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt giúp duy trì độ ẩm tối ưu và ổn định cho nấm rễ phát triển mà không gây úng.
5. Kết hợp với vi khuẩn vùng rễ có lợi (PGPR)
Sự hiện diện của các vi khuẩn có lợi như bacillus có trong sản phẩm BIO_BACI không chỉ ức chế nấm bệnh Phytophthora mà còn tạo môi trường thuận lợi cho hệ sinh thái vùng rễ, giúp nấm rễ cộng sinh hoạt động hiệu quả hơn trong việc chuyển hóa dưỡng chất.
